Aşırı Terleme İçin Hangi Testler Yapılır?

Aşırı terleme şikâyetinde uygulanacak testler, terlemenin özelliklerine ve altta yatan başka bir sağlık sorunu bulunup bulunmadığına göre belirlenir. Her aşırı terleme yaşayan kişiye aynı kan tahlillerinin, görüntüleme yöntemlerinin veya terleme ölçümlerinin yapılması gerekmez.

Hiperhidroz tanısı çoğunlukla hastanın öyküsü ve fizik muayene ile konulur. Terlemenin ne zaman başladığı, hangi bölgelerde görüldüğü, gece devam edip etmediği, simetrik olup olmadığı ve günlük yaşamı nasıl etkilediği değerlendirilir.

Çocukluk veya ergenlik döneminde başlayan, iki taraflı ve simetrik görülen, uyku sırasında azalan bölgesel terleme primer hiperhidroz ile uyumlu olabilir. Bu özelliklerin bulunduğu ve başka bir hastalığı düşündüren bulgunun olmadığı kişilerde kapsamlı laboratuvar testlerine ihtiyaç duyulmayabilir.

Terlemenin yetişkinlik döneminde aniden başlaması, tüm vücudu etkilemesi, gece ortaya çıkması veya kilo kaybı, ateş, çarpıntı ve titreme gibi belirtilerle birlikte görülmesi halinde sekonder hiperhidroz araştırılır. Bu durumda kan tahlilleri, idrar testleri, görüntüleme yöntemleri veya farklı uzmanlık değerlendirmeleri gerekebilir.

Aşırı terleme için tek başına tanı koyan özel bir kan testi bulunmaz. Tetkiklerin amacı çoğunlukla tiroid hastalıkları, kan şekeri bozuklukları, enfeksiyonlar, ilaç yan etkileri ve diğer olası nedenleri araştırmaktır.

Aşırı Terlemede Neden Test Yapılır?

Aşırı terleme genel olarak primer ve sekonder hiperhidroz şeklinde iki ana grupta değerlendirilir.

Primer hiperhidrozda terlemeye neden olan belirgin bir hastalık veya ilaç bulunmaz. Sorunun ter bezlerini kontrol eden sempatik sinir sisteminin gereğinden fazla çalışmasıyla ilişkili olduğu düşünülür.

Sekonder hiperhidrozda ise terleme:

• • Başka bir hastalık
  • Hormonal değişiklik
  • Enfeksiyon
  • Kullanılan ilaç
  • Metabolik bozukluk
  • Sinir sistemi hastalığı
  • Alkol veya madde kullanımı
  • İlaç ya da madde yoksunluğu

gibi bir nedene bağlı olarak ortaya çıkar.

Yapılan testlerin temel amacı primer hiperhidrozu doğrudan kanıtlamak değildir. Öncelikle sekonder terlemeye yol açabilecek durumların bulunup bulunmadığı araştırılır.

Ayrıca bazı terleme testleri terlemenin dağılımını göstermek, şiddetini ölçmek veya botulinum toksin gibi bölgesel tedavilerin uygulanacağı alanı belirlemek için kullanılabilir.

Her Aşırı Terleme Yaşayan Kişiye Test Yapılır mı?

Hayır. Her hastaya kapsamlı kan tahlili, idrar testi veya görüntüleme yapılması gerekmez.

Primer bölgesel hiperhidrozun tipik özelliklerini taşıyan kişilerde tanı çoğunlukla klinik değerlendirmeyle konulabilir.

Primer hiperhidrozu düşündüren özellikler şunlardır:

• • Terlemenin en az altı aydır devam etmesi
  • Belirgin bir hastalıkla açıklanamaması
  • El, ayak, koltuk altı veya yüz gibi belirli bölgelerde görülmesi
  • Vücudun iki tarafını benzer biçimde etkilemesi
  • Haftada en az bir kez ortaya çıkması
  • Uyku sırasında azalması veya durması
  • Günlük yaşamı etkilemesi
  • Çocukluk, ergenlik veya genç yetişkinlik döneminde başlaması
  • Ailede benzer terleme öyküsünün bulunması

Bu özellikler bulunuyor ve muayenede sekonder bir neden düşündüren bulgu görülmüyorsa laboratuvar tetkiki yapılmadan primer hiperhidroz tanısı düşünülebilir.

Ancak tanı konusunda şüphe varsa veya belirtiler alışılmış primer hiperhidroz tablosuna uymuyorsa tetkik planlanır.

Hangi Durumlarda Aşırı Terleme İçin Tetkik Gerekebilir?

Aşağıdaki özelliklerin bulunması sekonder hiperhidroz açısından daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir:

• • Terlemenin yakın zamanda ve aniden başlaması
  • İlk kez yetişkinlik veya ileri yaş döneminde ortaya çıkması
  • Tüm vücudu etkilemesi
  • Gece terlemesinin bulunması
  • Kıyafet veya yatak çarşafı değiştirmeyi gerektirecek kadar yoğun olması
  • Yüzün veya vücudun yalnızca bir tarafında görülmesi
  • Terlemenin uyku sırasında devam etmesi
  • Ateş veya titremenin eşlik etmesi
  • Açıklanamayan kilo kaybının bulunması
  • Çarpıntı ve ellerde titreme görülmesi
  • Sıcağa karşı tahammülsüzlük oluşması
  • Göğüs ağrısı veya nefes darlığının eşlik etmesi
  • Tekrarlayan kan şekeri düşüklüğü belirtilerinin bulunması
  • Uzun süren öksürük veya belirgin halsizlik görülmesi
  • Yeni bir ilaca başladıktan sonra ortaya çıkması
  • Önceki terleme düzeninin belirgin biçimde değişmesi
  • Nörolojik belirtilerin eşlik etmesi

Bu belirtilerin bulunması mutlaka ciddi bir hastalık olduğu anlamına gelmez. Ancak terlemeyi yalnızca primer hiperhidroz olarak kabul etmeden önce altta yatan nedenlerin değerlendirilmesini gerektirir.

Aşırı Terleme Tanısında İlk Olarak Ne Yapılır?

Aşırı terleme değerlendirmesi genellikle ayrıntılı hasta öyküsüyle başlar. Kan tahlilleri çoğunlukla bu değerlendirmeden sonra belirlenir.

Doktor şu soruların cevaplarını araştırabilir:

• • Terleme ne zaman başladı?
  • Çocukluk döneminden beri mi devam ediyor?
  • Aniden mi yoksa yavaş yavaş mı ortaya çıktı?
  • Hangi vücut bölgeleri etkileniyor?
  • İki taraflı ve simetrik mi?
  • Tüm vücutta mı görülüyor?
  • Uyku sırasında devam ediyor mu?
  • Sıcaklık veya egzersizle ilişkili mi?
  • Stres ve heyecanla artıyor mu?
  • Yemek yerken ortaya çıkıyor mu?
  • Gün içinde belirli saatlerde mi görülüyor?
  • Ateş, kilo kaybı veya halsizlik var mı?
  • Çarpıntı, titreme veya baş ağrısı eşlik ediyor mu?
  • Kullanılan ilaçlar bulunuyor mu?
  • Alkol, kafein veya başka uyarıcı maddeler tüketiliyor mu?
  • Ailede aşırı terleme şikâyeti var mı?
  • Terleme günlük yaşamı ne ölçüde etkiliyor?
  • Daha önce hangi tedaviler denendi?

Bu sorular, hangi testlerin gerçekten gerekli olduğunu belirlemeye yardımcı olur.

Aşırı Terlemede Fizik Muayenede Nelere Bakılır?

Fizik muayene sırasında terlemenin görüldüğü bölgeler, cilt yapısı ve eşlik eden bulgular değerlendirilir.

Muayenede şu özelliklere bakılabilir:

• • El, ayak, koltuk altı veya yüzde görünür terleme
  • Terlemenin iki taraflı olup olmadığı
  • Ter damlalarının oluşup oluşmadığı
  • Giysilerdeki ıslaklığın dağılımı
  • Ciltte tahriş veya kızarıklık
  • Mantar enfeksiyonu belirtileri
  • Deride yumuşama ve çatlaklar
  • Nabız ve tansiyon
  • Tiroid bezinde büyüme
  • Ellerde titreme
  • Lenf bezlerinde büyüme
  • Ateş
  • Kilo kaybı veya genel durum bozukluğu
  • Nörolojik muayene bulguları

Terleme her zaman muayene sırasında görülmeyebilir. Hiperhidroz dönemsel olabildiği için hastanın şikâyetlerini ayrıntılı biçimde anlatması tanıda önemlidir.

Aşırı Terleme İçin Hangi Kan Tahlilleri İstenebilir?

Kan testleri herkese aynı şekilde uygulanmaz. Hangi tahlillerin isteneceği hastanın yaşı, belirtileri, kullandığı ilaçlar ve muayene bulgularına göre belirlenir.

Tam Kan Sayımı Neden İstenir?

Tam kan sayımı veya hemogram, kandaki alyuvar, akyuvar ve trombositlerin değerlendirilmesini sağlar.

Hemogram şu durumlar hakkında bilgi verebilir:

• • Kansızlık
  • Enfeksiyon bulguları
  • Bazı kan hastalıkları
  • Akyuvar sayısındaki değişiklikler
  • Trombosit bozuklukları

Aşırı terleme tek başına hemogram yapılmasını zorunlu hale getirmez. Ancak gece terlemesi, ateş, halsizlik, açıklanamayan kilo kaybı veya sık enfeksiyon gibi belirtiler varsa değerlendirmeye eklenebilir.

Hemogram sonucu tek başına terlemenin nedenini göstermez. Sonuçlar hastanın diğer bulgularıyla birlikte yorumlanır.

CRP ve Sedimentasyon Testleri Neden Yapılır?

C-reaktif protein ve eritrosit sedimentasyon hızı, vücutta enfeksiyon veya iltihabi bir süreç bulunup bulunmadığı hakkında bilgi verebilen testlerdir.

Bu testler özellikle:

• • Ateş
  • Gece terlemesi
  • Uzun süren halsizlik
  • Eklem ağrıları
  • Açıklanamayan kilo kaybı
  • Enfeksiyon şüphesi

bulunduğunda değerlendirilebilir.

CRP veya sedimentasyon değerlerinin yüksek olması terlemenin nedenini doğrudan göstermez. Enfeksiyonlardan romatolojik hastalıklara kadar farklı durumlarda yükselebilir.

Sonucun yüksek bulunması halinde hastanın belirtilerine göre ek tetkikler planlanabilir.

Kan Şekeri Testleri Neden İstenir?

Kan şekeri düşüklüğü ve diyabetle ilişkili bazı durumlar aşırı terlemeye neden olabilir.

Kan şekeri değerlendirmesinde şu testler kullanılabilir:

• • Açlık kan şekeri
  • Tokluk kan şekeri
  • HbA1c
  • Belirti sırasında kan şekeri ölçümü

Kan şekeri düştüğünde terlemeye şu belirtiler eşlik edebilir:

• • Titreme
  • Çarpıntı
  • Açlık hissi
  • Baş dönmesi
  • Halsizlik
  • Konsantrasyon bozukluğu
  • Bulanık görme
  • Bilinç değişikliği

Diyabet tedavisinde kullanılan insülin veya bazı ilaçlar kan şekeri düşüklüğüne yol açabilir. Bu nedenle terlemenin öğünlerle, egzersizle veya ilaç saatleriyle ilişkisi sorgulanır.

HbA1c, son birkaç aylık ortalama kan şekeri düzeyi hakkında bilgi verir. Ancak anlık kan şekeri düşüklüğünü tek başına göstermez.

Tiroid Testleri Neden Yapılır?

Tiroid bezinin normalden fazla çalışması metabolizmayı hızlandırarak vücut sıcaklığını ve terlemeyi artırabilir.

Tiroid değerlendirmesinde çoğunlukla:

• • TSH
  • Serbest T4
  • Gerektiğinde serbest T3

testleri kullanılabilir.

Tiroid bezinin aşırı çalışmasına bağlı terlemede şu belirtiler görülebilir:

• • Çarpıntı
  • Ellerde titreme
  • Kilo kaybı
  • İştah artışı
  • Sıcağa tahammülsüzlük
  • Sinirlilik veya huzursuzluk
  • Uyku bozukluğu
  • Bağırsak hareketlerinde artış
  • Kas güçsüzlüğü
  • Adet düzensizliği

Terlemeyle birlikte bu belirtiler bulunuyorsa tiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesi daha anlamlı hale gelir.

Her bölgesel hiperhidroz hastasına rutin olarak tiroid testi yapılması gerekli değildir. Tetkik kararı klinik bulgulara göre verilir.

Böbrek Fonksiyon Testleri ve Elektrolitler Neden Değerlendirilir?

Böbrek fonksiyonları ve elektrolit düzeyleri genel sağlık durumunun değerlendirilmesi ve bazı metabolik sorunların araştırılması amacıyla incelenebilir.

Bu değerlendirmede:

• • Üre
  • Kreatinin
  • Sodyum
  • Potasyum
  • Kalsiyum
  • Gerektiğinde magnezyum

gibi değerler istenebilir.

Elektrolit bozuklukları doğrudan en yaygın hiperhidroz nedeni değildir. Ancak yaygın terleme, sıvı kaybı, kullanılan ilaçlar, böbrek hastalığı veya başka sistemik belirtiler varsa değerlendirmeye eklenebilir.

Yoğun ve uzun süreli terleme sıvı ve elektrolit kaybına katkıda bulunabilir. Özellikle sıcak ortamda çalışan veya ağır egzersiz yapan kişilerde susuzluk, kas krampları ve baş dönmesi gibi belirtiler dikkate alınmalıdır.

Karaciğer Fonksiyon Testleri Neden İstenebilir?

Karaciğer fonksiyon testleri, yaygın terlemeye eşlik eden sistemik belirtiler bulunduğunda genel değerlendirmeye eklenebilir.

Bu testler arasında:

• • ALT
  • AST
  • GGT
  • Alkalen fosfataz
  • Bilirubin
  • Albumin

yer alabilir.

Karaciğer testleri primer hiperhidrozu teşhis etmek için kullanılmaz. Kullanılan ilaçların etkisini, sistemik hastalıkları veya genel sağlık durumunu değerlendirmek amacıyla istenebilir.

Hormon Testleri Gerekir mi?

Her aşırı terleme şikâyetinde geniş bir hormon paneline ihtiyaç duyulmaz.

Hormon testleri kişinin yaşı, cinsiyeti, belirtileri ve klinik öyküsüne göre seçilir.

Menopoz dönemindeki sıcak basmaları ve gece terlemeleri çoğunlukla klinik belirtilerle değerlendirilebilir. Bazı durumlarda kadın hastalıkları ve doğum veya endokrinoloji uzmanı hormonal tetkik planlayabilir.

Gebelik ihtimali bulunan kişilerde, terlemeye eşlik eden belirtiler ve planlanan tedaviler dikkate alınarak gebelik testi istenebilir.

Nadir hormonal hastalıklara yönelik testler ise yalnızca hastanın belirtileri bu durumları düşündürüyorsa yapılır. Her aşırı terleme hastasına nadir hastalık taraması yapılması uygun değildir.

Feokromositoma İçin Test Yapılır mı?

Feokromositoma, böbreküstü bezlerinden kaynaklanabilen ve hormon salgılayabilen nadir bir tümördür. Aşırı terleme bu hastalıkta görülebilir ancak tek başına feokromositomayı düşündürmez.

Şu belirtilerin ataklar halinde birlikte görülmesi halinde değerlendirme yapılabilir:

• • Şiddetli baş ağrısı
  • Belirgin çarpıntı
  • Yoğun terleme
  • Tansiyon yükselmesi
  • Titreme
  • Solukluk
  • Göğüs veya karın ağrısı
  • Panik atağa benzer ataklar

Klinik şüphe varsa kan veya idrarda metanefrin ölçümleri gibi özel testler kullanılabilir.

Bu tetkikler rutin hiperhidroz testleri değildir. Gereksiz yere yapılmaları yanlış pozitif sonuçlara ve gereksiz ileri incelemelere yol açabilir.

Karsinoid Sendrom İçin Test Yapılır mı?

Karsinoid sendrom bazı hormon salgılayan tümörlerle ilişkili nadir bir durumdur.

Yüz kızarması ve terlemeye:

• • Tekrarlayan ishal
  • Karın ağrısı
  • Hırıltılı solunum
  • Çarpıntı
  • Belirgin yüz ve boyun kızarması

eşlik ediyorsa doktor özel testler düşünebilir.

İdrarda 5-HIAA gibi testler belirli klinik durumlarda kullanılabilir. Ancak yalnızca aşırı terleme bulunması bu testin yapılması için yeterli değildir.

Nadir hastalıklara yönelik testler belirtilere ve uzman değerlendirmesine göre planlanmalıdır.

Enfeksiyon Testleri Ne Zaman Yapılır?

Bazı enfeksiyonlar özellikle ateş ve gece terlemesine neden olabilir.

Enfeksiyon açısından değerlendirmeyi gerektirebilecek belirtiler şunlardır:

• • Uzun süren ateş
  • Gece terlemesi
  • Öksürük
  • Balgam
  • Nefes darlığı
  • Belirgin halsizlik
  • Lenf bezlerinde büyüme
  • Açıklanamayan kilo kaybı
  • Seyahat veya temas öyküsü

Şüphelenilen enfeksiyona göre:

• • Kan testleri
  • Kan kültürü
  • İdrar tahlili
  • Akciğer görüntülemesi
  • Tüberküloz testleri
  • HIV testi
  • Diğer mikrobiyolojik incelemeler

istenebilir.

Bu testler tüm hiperhidroz hastalarına rutin olarak uygulanmaz. Hastanın öyküsü, risk faktörleri ve muayene bulguları doğrultusunda seçilir.

Aşırı Terlemede İdrar Testi Yapılır mı?

Bazı hastalarda kan tahlillerine ek olarak idrar testleri istenebilir.

İdrar testleri şu amaçlarla kullanılabilir:

• • Genel sağlık durumunu değerlendirmek
  • İdrar yolu enfeksiyonlarını araştırmak
  • Kan şekeri bozukluklarına ilişkin bulguları incelemek
  • Böbrek hastalıklarını değerlendirmek
  • Belirli hormonların veya metabolitlerin düzeyini ölçmek
  • İlaç veya madde kullanımıyla ilgili değerlendirme yapmak

Standart idrar tahlili primer hiperhidroz tanısını koymaz.

Özel idrar testleri yalnızca feokromositoma veya karsinoid sendrom gibi belirli bir hastalık düşünülüyorsa planlanabilir.

İlaçlar Aşırı Terleme Testlerinin Bir Parçası Olarak Nasıl Değerlendirilir?

Kullanılan ilaçların ayrıntılı biçimde gözden geçirilmesi, laboratuvar testi kadar önemli olabilir.

Terlemeyi artırabilecek ilaç grupları arasında bazı:

• • Antidepresanlar
  • Ağrı kesiciler
  • Ateş düşürücüler
  • Hormon tedavileri
  • Diyabet ilaçları
  • Tansiyon ilaçları
  • Sinir sistemi ilaçları
  • Kortizon içeren tedaviler
  • Opioid ilaçlar

bulunabilir.

Ayrıca kafein, alkol, nikotin, enerji içecekleri ve bazı uyarıcı maddeler de terleme düzenini etkileyebilir.

Terleme yeni bir ilaç başladıktan veya doz değişikliğinden sonra ortaya çıktıysa bu bilgi doktora verilmelidir. İlaç, terlemeye neden olabileceği düşünülse bile doktor önerisi olmadan aniden bırakılmamalıdır.

İlaç yan etkisi düşünülüyorsa ilacı reçete eden doktorla birlikte doz değişikliği veya alternatif tedavi değerlendirilebilir.

Aşırı Terleme İçin Görüntüleme Yapılır mı?

Primer bölgesel hiperhidrozda rutin olarak ultrason, bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme yapılmaz.

Görüntüleme yöntemleri yalnızca hastanın belirtileri ve muayene bulguları belirli bir hastalığı düşündürüyorsa kullanılır.

Akciğer Grafisi Ne Zaman İstenebilir?

Akciğer grafisi şu belirtilerin bulunduğu kişilerde değerlendirilebilir:

• • Uzun süren öksürük
  • Ateş
  • Gece terlemesi
  • Açıklanamayan kilo kaybı
  • Nefes darlığı
  • Göğüs ağrısı
  • Tüberküloz temas öyküsü
  • Akciğer hastalığı şüphesi

Akciğer grafisi aşırı terlemeyi ölçmez ve primer hiperhidroz tanısı koymaz. Terlemeye neden olabilecek göğüs hastalıklarının araştırılmasında yardımcı olabilir.

Ultrason, Bilgisayarlı Tomografi veya MR Gerekir mi?

Bu görüntüleme yöntemleri aşırı terleme şikâyetinde rutin tarama amacıyla kullanılmaz.

Ultrason, bilgisayarlı tomografi veya MR:

• • Muayenede kitle saptanması
  • Lenf bezlerinde büyüme
  • Belirli bir organ hastalığından şüphelenilmesi
  • Nörolojik bulgular
  • Tek taraflı ve alışılmadık terleme
  • Hormon salgılayan bir tümör şüphesi
  • Kan testlerinde açıklanamayan değişiklikler

bulunduğunda değerlendirilebilir.

Hangi bölgenin görüntüleneceği, düşünülen hastalığa göre belirlenir. Sadece “çok terliyorum” şikâyetiyle tüm vücut görüntülemesi yapılması standart bir yaklaşım değildir.

Terleme Miktarını Ölçen Özel Testler Var mı?

Terlemenin bulunduğu alanı veya miktarını değerlendirmek için bazı özel yöntemler kullanılabilir.

Bu testler her hastada gerekli değildir. Çoğunlukla tanının net olmadığı durumlarda, araştırmalarda, tedavi öncesinde alan belirlemek veya tedavi sonucunu değerlendirmek için kullanılır.

İyot-Nişasta Testi Nedir?

İyot-nişasta testi, Minor testi olarak da bilinen ve terleyen bölgelerin belirlenmesini sağlayan bir yöntemdir.

Uygulama sırasında:

• • Cilt temizlenir ve kurutulur.
  • Terleyen bölgeye iyot içeren bir solüsyon uygulanır.
  • Solüsyon kuruduktan sonra üzerine nişasta serpilir.
  • Terlemenin bulunduğu alanlarda renk koyulaşır.

Renk değişimi ter bezlerinin aktif olduğu bölgeleri gösterir.

İyot-nişasta testi özellikle:

• • Koltuk altı terlemesinin dağılımını belirlemek
  • El veya ayaktaki terleme alanını göstermek
  • Yüzde yemekle tetiklenen terlemeyi değerlendirmek
  • Frey sendromunu araştırmak
  • Botulinum toksin uygulanacak alanı işaretlemek
  • Tedavi öncesi ve sonrası dağılımı karşılaştırmak

amacıyla kullanılabilir.

Test terlemenin nedenini tek başına göstermez. Daha çok aktif terleme alanlarını haritalandırır.

 İyot-Nişasta Testi Ağrılı mıdır?

İyot-nişasta testi genellikle ağrılı değildir ve iğne kullanılmasını gerektirmez.

Ancak ciltte yara, tahriş veya iyot içeren ürünlere karşı hassasiyet varsa uygulama öncesinde doktora bilgi verilmelidir.

Test sırasında ciltte geçici renk değişikliği oluşabilir. Uygulama sonrasında bölge temizlenir.

 Gravimetrik Terleme Ölçümü Nedir?

Gravimetrik ölçüm, belirli bir sürede üretilen ter miktarını ağırlık üzerinden değerlendiren yöntemdir.

Uygulamada genellikle:

• • Terleyen alan kurutulur.
  • Önceden tartılmış emici bir kâğıt bölgeye yerleştirilir.
  • Belirlenen süre boyunca beklenir.
  • Kâğıt tekrar tartılır.
  • İki ölçüm arasındaki fark hesaplanır.

Bu yöntemle ter miktarı miligram/dakika gibi bir değerle ifade edilebilir.

Gravimetrik ölçüm özellikle el ve koltuk altı terlemesinde kullanılabilir. Ancak oda sıcaklığı, stres, ölçüm süresi ve kişinin o andaki terleme durumu sonucu etkileyebilir.

Bu nedenle gravimetrik ölçüm rutin tanıda her zaman gerekli değildir. Daha çok araştırmalarda veya tedavi sonuçlarının karşılaştırılmasında kullanılabilir.

 Termoregülatuvar Terleme Testi Nedir?

Termoregülatuvar terleme testi, vücudun sıcaklık artışına verdiği terleme yanıtının dağılımını değerlendiren özel bir testtir.

Test sırasında vücut kontrollü bir ortamda ısıtılır. Cilt üzerine terle temas ettiğinde renk değiştiren özel bir madde uygulanabilir.

Terleme meydana geldikçe renk değişen bölgeler vücuttaki terleme dağılımını gösterir.

Bu yöntem:

• • Yaygın terleme bozukluklarını değerlendirmek
  • Terleme kaybı bulunan alanları belirlemek
  • Otonom sinir sistemi hastalıklarını araştırmak
  • Nörolojik terleme bozukluklarını incelemek

amacıyla kullanılabilir.

Termoregülatuvar terleme testi her merkezde bulunmaz ve primer el, ayak veya koltuk altı hiperhidrozunun rutin değerlendirmesinde çoğunlukla gerekli değildir.

QSART Testi Nedir?

QSART, ter bezlerini kontrol eden küçük otonom sinir liflerinin çalışmasını değerlendiren özel bir testtir.

Test sırasında cilde belirli bir madde ve düşük düzeyli elektriksel uyarı uygulanarak ter bezlerinin verdiği yanıt ölçülür.

QSART özellikle:

• • Otonom nöropati
  • Küçük sinir lifi hastalıkları
  • Bölgesel terleme kaybı
  • Açıklanamayan asimetrik terleme
  • Sinir sistemi kaynaklı terleme bozuklukları

düşünüldüğünde kullanılabilir.

QSART primer hiperhidroz tanısında rutin olarak uygulanmaz. Daha çok nöroloji ve otonom sinir sistemi değerlendirmesinin bir parçasıdır.

Terleme Testleri Tanı İçin Zorunlu mudur?

Çoğu primer hiperhidroz hastasında özel terleme testi yapılmadan tanı konulabilir.

İyot-nişasta testi veya gravimetrik ölçüm:

• • Terleme alanını netleştirmek
  • Belirli bir tedaviyi planlamak
  • Frey sendromunu değerlendirmek
  • Tedavi sonucunu nesnel olarak karşılaştırmak
  • Araştırma amacıyla ölçüm yapmak

için kullanılabilir.

Hastanın şikâyeti, terlemenin dağılımı ve günlük yaşam üzerindeki etkisi çoğu zaman laboratuvar ölçümünden daha belirleyicidir.

Kişi muayene sırasında terlemiyorsa bu durum hiperhidroz olmadığı anlamına gelmez. Terleme dönemsel olabilir ve klinik ortamın sıcaklığı veya hastanın o andaki stres düzeyi sonucu etkileyebilir.

 Hiperhidroz Şiddet Ölçeği Bir Test midir?

Hiperhidroz Hastalık Şiddet Ölçeği, laboratuvar testi değildir. Hastanın terlemeyi ne kadar tolere edebildiğini ve günlük yaşamının ne ölçüde etkilendiğini değerlendiren kısa bir ölçektir.

Değerlendirmede terleme genel olarak dört düzeyde ele alınır:

• • Terleme fark edilmiyor ve günlük yaşamı etkilemiyor.
  • Terleme tolere ediliyor ancak zaman zaman günlük yaşamı etkiliyor.
  • Terleme zor tolere ediliyor ve sık sık günlük yaşamı etkiliyor.
  • Terleme tolere edilemiyor ve günlük yaşamı sürekli etkiliyor.

Bu ölçek:

• • Terlemenin şiddetini belirlemek
  • Tedavi seçimine yardımcı olmak
  • Tedavi öncesi ve sonrası değişimi değerlendirmek
  • Hastanın yaşam kalitesindeki etkilenmeyi göstermek

için kullanılabilir.

Ter miktarını gram veya miligram olarak ölçmez. Hastanın yaşadığı işlev kaybını değerlendirir.

Yaşam Kalitesi Ölçekleri Neden Kullanılır?

Aşırı terleme yalnızca cildin ıslanmasına neden olmaz. Sosyal ilişkileri, iş hayatını, eğitimi ve günlük aktiviteleri etkileyebilir.

Yaşam kalitesi değerlendirmesinde şu sorunlar ele alınabilir:

• • El sıkışmaktan kaçınma
  • Islak giysiler nedeniyle kaygı yaşama
  • Elektronik cihaz kullanmakta zorlanma
  • Yazı yazarken kâğıdın ıslanması
  • Ayakkabı içinde kayma
  • Sosyal ortamlardan uzaklaşma
  • Topluluk önünde konuşmaktan kaçınma
  • Sürekli kıyafet değiştirme ihtiyacı
  • Meslek seçiminde kısıtlanma
  • Özgüven kaybı

Yaşam kalitesi ölçekleri tanıyı tek başına koymaz. Ancak tedavinin gerekliliğini ve sağlanan iyileşmeyi değerlendirmeye yardımcı olur.

 Gece Terlemesinde Hangi Testler Yapılır?

Gece terlemesinde uygulanacak testler hastanın diğer belirtilerine göre belirlenir.

Odanın sıcak olması, kalın yatak örtüleri veya menopoz gibi nedenler gece terlemesine yol açabilir. Bununla birlikte enfeksiyonlar, tiroid hastalıkları, kan şekeri düşüklüğü, ilaçlar ve bazı sistemik hastalıklar da değerlendirilmelidir.

Gece terlemesinde gerekli görülürse:

• • Tam kan sayımı
  • CRP ve sedimentasyon
  • Kan şekeri ve HbA1c
  • Tiroid fonksiyon testleri
  • Böbrek ve karaciğer testleri
  • Enfeksiyonlara yönelik testler
  • Akciğer grafisi
  • Belirtilere göre başka görüntüleme yöntemleri

istenebilir.

Hangi testlerin yapılacağı gece terlemesinin süresine, şiddetine ve eşlik eden belirtilere bağlıdır.

Primer bölgesel hiperhidroz genellikle uyku sırasında azalır. Bu nedenle yeni başlayan ve yoğun gece terlemesi primer hiperhidrozdan farklı değerlendirilir.

Tek Taraflı Terlemede Hangi Testler Yapılır?

Primer hiperhidroz çoğunlukla vücudun iki tarafını simetrik biçimde etkiler.

Yüzün, elin, ayağın veya vücudun yalnızca bir tarafında belirgin terleme olması sinir sistemi veya bölgesel bir hastalık açısından değerlendirme gerektirebilir.

Tek taraflı terlemede:

• • Ayrıntılı nörolojik muayene
  • Kas gücü ve duyu değerlendirmesi
  • Göz kapağı ve göz bebeği muayenesi
  • Terleme dağılım testi
  • İyot-nişasta testi
  • Otonom sinir sistemi testleri
  • Gerektiğinde beyin, boyun veya omurga görüntülemesi

planlanabilir.

Görüntüleme herkese otomatik olarak yapılmaz. Terlemenin bulunduğu bölge ve eşlik eden nörolojik belirtiler doğrultusunda karar verilir.

Yemek Yerken Oluşan Terlemede Hangi Testler Yapılır?

Acı veya çok sıcak yiyecekler sırasında yüzün terlemesi çoğunlukla doğal bir tepkidir.

Ancak yemek sırasında yüzün belirli bir tarafında terleme ve kızarma oluşması Frey sendromunu düşündürebilir. Bu durum özellikle daha önce tükürük bezi ameliyatı, yüz travması veya bölgesel sinir yaralanması geçiren kişilerde görülebilir.

Değerlendirmede:

• • Hastanın ameliyat ve travma öyküsü
  • Terlemenin dağılımı
  • Hangi yiyeceklerle başladığı
  • Kızarıklığın eşlik edip etmediği
  • İyot-nişasta testi

kullanılabilir.

İyot-nişasta testi sırasında kişiye terlemeyi tetikleyen yiyecek verilebilir ve aktif terleyen bölge belirlenebilir.

El, Ayak ve Koltuk Altı Terlemesinde Testler Farklı mıdır?

Primer el, ayak ve koltuk altı hiperhidrozu çoğunlukla hasta öyküsü ve muayeneyle teşhis edilir.

Bu bölgelerde:

• • Terlemenin simetrik olması
  • Çocukluk veya genç yaşta başlaması
  • Uyku sırasında durması
  • Haftada en az bir kez ortaya çıkması
  • Günlük yaşamı etkilemesi

primer hiperhidrozu destekler.

İyot-nişasta testi terleme alanını göstermek amacıyla kullanılabilir. Gravimetrik ölçüm ise üretilen ter miktarını değerlendirebilir.

Ancak tedavi kararı yalnızca ölçülen ter miktarına göre verilmez. Hastanın günlük yaşamındaki etkilenme de dikkate alınır.

Yüz ve Kafa Terlemesinde Hangi Testler Yapılır?

Yüz ve saçlı deri bölgesindeki aşırı terleme kraniyofasiyal hiperhidroz kapsamında değerlendirilebilir.

Değerlendirmede:

• • Terlemenin yüzün hangi bölgelerinde olduğu
  • Saçlı deriyi etkileyip etkilemediği
  • Yemekle ilişkisi
  • Yüz kızarmasının eşlik edip etmediği
  • Uyku sırasında devam edip etmediği
  • Kullanılan ilaçlar
  • Tiroid ve kan şekeri belirtileri
  • Menopoz veya hormonal değişiklikler

sorgulanır.

Primer kraniyofasiyal hiperhidrozun tipik özellikleri bulunuyorsa kapsamlı testler gerekmeyebilir.

Terleme aniden başladıysa, yalnızca tek tarafta görülüyorsa, geceleri devam ediyorsa veya sistemik belirtiler bulunuyorsa kan tahlilleri ve gerekli uzmanlık değerlendirmeleri yapılabilir.

Aşırı Terleme İçin Biyopsi Yapılır mı?

Primer hiperhidrozun tanısı için cilt biyopsisi yapılmaz.

Ter bezlerinin sayısı çoğunlukla normaldir. Sorun, bezlerin sempatik sinir sistemi tarafından aşırı uyarılmasıyla ilişkilidir.

Cilt biyopsisi ancak terlemeye eşlik eden farklı bir cilt hastalığı, kitle veya yapısal bozukluk düşünülüyorsa gündeme gelebilir.

Rutin el, ayak, koltuk altı veya yüz hiperhidrozu değerlendirmesinde biyopsiye ihtiyaç duyulmaz.

Test Sonuçları Normal Çıkarsa Ne Olur?

Kan tahlillerinin ve diğer incelemelerin normal bulunması terleme şikâyetinin önemsiz veya hayal ürünü olduğu anlamına gelmez.

Sekonder nedenler dışlandıktan sonra terlemenin özellikleri primer hiperhidrozla uyumluysa tanı klinik olarak konulabilir.

Primer hiperhidrozda:

• • Kan testleri normal olabilir.
  • Görüntüleme bulgusu bulunmayabilir.
  • Ter bezlerinin yapısı normal olabilir.
  • Terleme muayene sırasında görülmeyebilir.

Temel sorun ter bezlerinin sayısı değil, sinir sistemi tarafından gereğinden fazla uyarılmasıdır.

Tanı sonrasında tedavi terlemenin bulunduğu bölgeye, şiddetine ve hastanın yaşam kalitesine göre planlanır.

 Testler Tedaviyi Nasıl Etkiler?

Tetkik sonucunda sekonder bir neden saptanırsa öncelikle bu durumun tedavisi planlanır.

Örneğin:

• • Tiroid hastalığı varsa tiroid tedavisi düzenlenir.
  • Kan şekeri düşüklüğü varsa diyabet ilaçları ve beslenme değerlendirilir.
  • İlaca bağlı terleme varsa reçete eden doktorla alternatifler görüşülür.
  • Enfeksiyon varsa enfeksiyona yönelik tedavi uygulanır.
  • Menopoz belirtileri varsa uygun hormonal ve hormonal olmayan seçenekler değerlendirilir.

Altta yatan nedenin tedavi edilmesi terlemenin azalmasını sağlayabilir.

Primer hiperhidroz tanısı konulursa:

• • Terleme önleyici ürünler
  • İyontoforez
  • Botulinum toksin uygulamaları
  • Ağızdan kullanılan ilaçlar
  • Bölgesel cihaz tedavileri
  • Uygun seçilmiş hastalarda cerrahi yöntemler

değerlendirilebilir.

Cerrahi Tedavi Öncesinde Hangi Testler Yapılır?

Endoskopik torasik sempatik cerrahi her aşırı terleme hastasına uygulanmaz. Cerrahi düşünülmeden önce terlemenin primer hiperhidroza bağlı olduğunun ve uygun cerrahi dışı tedavilerin değerlendirildiğinin belirlenmesi gerekir.

Cerrahi öncesindeki tetkikler iki farklı amaç taşır:

• • Terlemenin nedenini doğrulamak
  • Hastanın genel anestezi ve ameliyat için uygunluğunu değerlendirmek

Ameliyat öncesinde hastanın yaşı ve sağlık durumuna göre:

• • Tam kan sayımı
  • Kan şekeri
  • Böbrek ve karaciğer fonksiyonları
  • Elektrolitler
  • Pıhtılaşma testleri
  • Elektrokardiyografi
  • Akciğer grafisi
  • Solunum sistemi değerlendirmesi
  • Anestezi muayenesi

istenebilir.

Her hastaya aynı testlerin yapılması gerekmez. Tetkik planı hastanın yaşı, kronik hastalıkları, kullandığı ilaçlar ve cerrahi merkezin protokolüne göre değişebilir.

Test Sonuçları Normal Olsa Bile Ameliyat Yapılabilir mi?

Cerrahi karar yalnızca kan tahlillerinin normal olmasına göre verilmez.

Primer hiperhidroz tanısının doğrulanması, terlemenin yaşam kalitesini ciddi biçimde etkilemesi ve uygun cerrahi dışı tedavilerden yeterli fayda alınamaması gerekir.

Hastanın ayrıca cerrahinin olası sonuçlarını anlaması önemlidir.

Endoskopik torasik sempatik cerrahi sonrasında vücudun sırt, göğüs, karın, bel veya bacak gibi başka bölgelerinde terleme artabilir. Kompansatuvar terleme olarak adlandırılan bu durumun şiddeti kişiden kişiye değişebilir.

Normal tetkikler cerrahinin mutlaka gerekli veya risksiz olduğu anlamına gelmez. Cerrahi karar hasta seçimi, şikâyetin şiddeti ve fayda-risk değerlendirmesiyle verilir.

Aşırı Terleme İçin Hangi Doktora Başvurulmalıdır?

İlk değerlendirme aile hekimi, iç hastalıkları veya dermatoloji uzmanı tarafından yapılabilir.

Terlemenin özelliklerine göre farklı uzmanlık alanlarına yönlendirme gerekebilir:

• • Tiroid veya hormon şüphesinde endokrinoloji
  • Nörolojik belirtilerde nöroloji
  • Menopoz ve hormonal belirtilerde kadın hastalıkları ve doğum
  • Kalıcı yüz kızarıklığında dermatoloji
  • İlaç yan etkisinde ilacı reçete eden uzman
  • Enfeksiyon şüphesinde enfeksiyon hastalıkları
  • Cerrahi tedavi düşünüldüğünde göğüs cerrahisi

Primer hiperhidroz tanısı konulan hastalarda tedavinin bulunduğu bölgeye göre dermatoloji ve göğüs cerrahisi birlikte değerlendirme yapabilir.

Aşırı Terlemede Ne Zaman Acil Değerlendirme Gerekir?

Aşırı terleme bazı acil sağlık sorunlarında da görülebilir.

Terlemeye aşağıdaki belirtiler eşlik ediyorsa acil tıbbi değerlendirme gerekir:

• • Göğüs ağrısı
  • Nefes darlığı
  • Bayılma
  • Bilinç değişikliği
  • Soğuk ve soluk cilt
  • Şiddetli baş dönmesi
  • Ani gelişen kas güçsüzlüğü
  • Konuşma bozukluğu
  • Çok hızlı veya düzensiz kalp atışı
  • Ciddi kan şekeri düşüklüğü belirtileri
  • Dil veya boğazda şişme
  • Yaygın kurdeşen

Bu durumlarda terleme için rutin poliklinik testi beklenmemelidir. Öncelik acil tablonun değerlendirilmesidir.

Sonuç

Aşırı terleme tanısında herkese uygulanan tek bir test bulunmaz. Değerlendirme öncelikle hastanın öyküsü ve fizik muayeneyle başlar.

Çocukluk veya genç yaşta başlayan, iki taraflı ve simetrik görülen, uyku sırasında azalan bölgesel terleme primer hiperhidrozla uyumlu olabilir. Bu kişilerde başka bir hastalığı düşündüren belirti yoksa kapsamlı laboratuvar incelemesi gerekmeyebilir.

Ani başlayan, tüm vücudu etkileyen, gece devam eden veya ateş, kilo kaybı, çarpıntı ve titreme gibi belirtilerle birlikte görülen terlemede sekonder nedenler araştırılır.

Hastanın belirtilerine göre tam kan sayımı, CRP, kan şekeri, HbA1c, tiroid fonksiyonları, böbrek ve karaciğer testleri istenebilir. Enfeksiyon, hormonal hastalık veya nörolojik sorun şüphesinde daha hedefli tetkikler uygulanabilir.

İyot-nişasta testi terleyen alanları gösterirken gravimetrik ölçüm belirli sürede üretilen ter miktarını değerlendirebilir. Termoregülatuvar terleme testi ve QSART gibi yöntemler ise daha çok özel nörolojik veya otonom sinir sistemi değerlendirmelerinde kullanılır.

Test sonuçlarının normal olması aşırı terleme şikâyetinin önemsiz olduğu anlamına gelmez. Sekonder nedenler dışlandıktan sonra primer hiperhidroz tanısı klinik olarak konulabilir ve tedavi terlemenin bölgesine, şiddetine ve günlük yaşam üzerindeki etkisine göre planlanabilir.

Aşırı Terleme Testleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

1. Aşırı terleme kan tahlilinde çıkar mı?

Aşırı terlemeyi doğrudan gösteren özel bir kan testi bulunmaz. Kan tahlilleri tiroid hastalığı, kan şekeri bozukluğu, enfeksiyon veya başka bir sekonder neden olup olmadığını araştırmak amacıyla kullanılır.

2. Aşırı terleme için hangi kan testleri yapılır?

Hastanın belirtilerine göre tam kan sayımı, CRP, sedimentasyon, açlık kan şekeri, HbA1c, TSH, serbest T4, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri istenebilir. Her hastaya bütün testlerin yapılması gerekmez.

3. Primer hiperhidrozda test yapılması gerekir mi?

Primer hiperhidrozun tipik özellikleri bulunuyor ve başka bir hastalığı düşündüren belirti görülmüyorsa tanı çoğunlukla öykü ve muayeneyle konulabilir. Laboratuvar testlerine ihtiyaç duyulmayabilir.

 4. Tiroid testi aşırı terlemede neden yapılır?

Tiroid bezinin aşırı çalışması metabolizmayı ve vücut sıcaklığını artırabilir. Terlemeye çarpıntı, titreme, kilo kaybı ve sıcağa tahammülsüzlük eşlik ediyorsa tiroid fonksiyonları değerlendirilebilir.

5. İyot-nişasta testi neyi gösterir?

İyot-nişasta testi ter bezlerinin aktif olduğu bölgeleri gösterir. Terleyen alanlarda koyu renk değişikliği meydana gelir. Test özellikle botulinum toksin uygulanacak alanı belirlemek veya Frey sendromunu değerlendirmek için kullanılabilir.

6. Aşırı terleme testi aç karnına mı yapılır?

İyot-nişasta gibi bölgesel terleme testleri için genellikle açlık gerekmez. Açlık kan şekeri gibi bazı kan tahlilleri için açlık istenebilir. Hazırlık koşulları yapılacak teste göre değişir.

7. Gece terlemesinde hangi testler yapılır?

Gece terlemesinde belirtilere göre hemogram, CRP, kan şekeri, tiroid testleri, karaciğer ve böbrek fonksiyonları, enfeksiyon testleri veya akciğer grafisi istenebilir. Her hastada aynı tetkikler uygulanmaz.

8. Terleme miktarı ölçülebilir mi?

Gravimetrik ölçümle belirli bir sürede üretilen ter miktarı hesaplanabilir. İyot-nişasta testi ise terlemenin dağılımını gösterir. Bu testler rutin tanıda her zaman gerekli değildir.

9. Testler normal çıkarsa aşırı terleme psikolojik midir?

Hayır. Primer hiperhidrozda kan tahlilleri ve görüntüleme sonuçları normal olabilir. Sorun ter bezlerinin yapısından çok, sempatik sinir sistemi tarafından aşırı uyarılmasıyla ilişkilidir. Stres terlemeyi artırabilir ancak bu durum şikâyetin hayal ürünü olduğu anlamına gelmez.

10. Aşırı terleme ameliyatından önce test yapılır mı?

Cerrahi öncesinde primer hiperhidroz tanısı ve hasta seçimi değerlendirilir. Ayrıca genel anesteziye uygunluğu belirlemek amacıyla kan tahlilleri, elektrokardiyografi, akciğer grafisi veya başka tetkikler istenebilir. Testler hastanın yaşına ve sağlık durumuna göre belirlenir.