

Botoks, botulinum toksin adı verilen ilacın terlemenin yoğun olduğu bölgelere küçük dozlar halinde enjekte edilmesiyle uygulanan bölgesel bir aşırı terleme tedavisidir.
Botulinum toksin çoğunlukla mimik kırışıklıklarını azaltan estetik uygulamalarla tanınır. Ancak aynı ilaç, ter bezlerine ulaşan sinirsel uyarıları geçici olarak azaltarak hiperhidroz tedavisinde de kullanılabilir.
Tedavinin amacı vücudun tamamındaki terlemeyi durdurmak değildir. Botulinum toksin yalnızca enjekte edildiği bölgedeki ter üretimini azaltır. Ter bezlerini yok etmez ve sinirleri kalıcı olarak kesmez. İlacın etkisi zamanla azaldığı için terleme yeniden başlayabilir.
Botoks özellikle koltuk altı terlemesinde kullanılan cerrahi dışı tedavilerden biridir. Bunun yanında uygun hasta seçimiyle el, ayak, yüz, saçlı deri ve yemek yerken oluşan bölgesel yüz terlemesinde de değerlendirilebilir.
Her terleme şikâyeti doğrudan botoksla tedavi edilmez. Öncelikle terlemenin primer hiperhidroz mu yoksa tiroid hastalığı, kan şekeri düşüklüğü, hormonal değişiklik, enfeksiyon veya kullanılan ilaç gibi başka bir nedene bağlı sekonder terleme mi olduğu belirlenmelidir.
Botoks kelimesi günlük kullanımda botulinum toksin uygulamalarının genel adı gibi kullanılır. Ancak Botox, belirli bir botulinum toksin ürününün ticari ismidir.
Botulinum toksinin farklı tipleri ve farklı ticari preparatları bulunabilir. Bu ürünler aynı grupta yer alsa da doz birimleri, hazırlanma biçimleri, yayılım özellikleri ve ruhsatlandırılmış kullanım alanları birbirinin tamamen aynısı değildir.
Bu nedenle bir üründe kullanılan doz, başka bir botulinum toksin ürününe doğrudan uygulanamaz. Kullanılacak preparat ve doz, tedavi edilecek bölgeye ve hastanın özelliklerine göre doktor tarafından belirlenmelidir.
Halk arasında anlaşılır olması amacıyla “terleme botoksu” ifadesi kullanılabilir. Tıbbi açıdan daha geniş ve doğru ifade ise hiperhidroz tedavisinde botulinum toksin uygulamasıdır.
Ter bezleri otonom sinir sistemi tarafından kontrol edilir. Sinir uçlarından salgılanan asetilkolin adlı kimyasal madde ter bezlerine çalışmaları için sinyal gönderir.
Primer hiperhidrozda ter bezlerinin sayısı genellikle normaldir. Sorun, bu bezlere gereğinden fazla sinirsel uyarı iletilmesidir. Vücudun soğumaya ihtiyaç duymadığı durumlarda bile yoğun ter üretilebilir.
Botulinum toksin, uygulandığı bölgedeki sinir uçlarından asetilkolin salınmasını geçici olarak azaltır. Böylece ter bezlerine ulaşan uyarı zayıflar ve tedavi edilen alandaki ter üretimi azalır.
Botoks:
Bu nedenle terleme botoksu kalıcı bir tedavi değildir. Ancak etkili olduğu süre boyunca günlük yaşamı zorlaştıran bölgesel terlemeyi belirgin biçimde azaltabilir.
Terleme, vücut sıcaklığının düzenlenmesine yardımcı olan doğal bir mekanizmadır. Bu nedenle vücudun tamamındaki terleme yeteneğinin ortadan kaldırılması güvenli değildir.
Botulinum toksin uygulaması ise genellikle vücudun sınırlı bir bölgesine yapılır. Koltuk altları, avuç içleri veya yüz gibi küçük bir alandaki ter üretiminin azaltılması, vücudun diğer bölgelerindeki terleme işlevini ortadan kaldırmaz.
Vücut sıcaklığını düzenlemeye yardımcı olan çok sayıda ter bezi tedavi edilmeyen bölgelerde çalışmaya devam eder.
Bununla birlikte çok geniş alanlara yüksek doz uygulama, aynı anda birden fazla bölgenin tedavi edilmesi veya sıcak ortamda yoğun fiziksel aktivite gibi durumlarda tedavi planı dikkatle yapılmalıdır.
Özellikle sporcular, sıcak ortamda çalışanlar veya vücut sıcaklığının yükseldiği koşullara sık maruz kalan kişiler bu durumu doktorlarıyla paylaşmalıdır.
Botulinum toksin, bölgesel aşırı terlemesi günlük yaşamını belirgin biçimde etkileyen uygun hastalarda değerlendirilebilir.
Tedavi şu durumlarda düşünülebilir:
Tedavinin uygunluğu yalnızca ter miktarına göre belirlenmez. Terlemenin yaşam kalitesi üzerindeki etkisi ve hastanın beklentileri de değerlendirilir.
Hayır. Botulinum toksin her aşırı terleme şikâyetinin ilk veya en uygun tedavisi değildir.
Terleme şu nedenlerle ortaya çıkıyorsa öncelikle altta yatan durum değerlendirilmelidir:
Sekonder terlemede yalnızca belirli bir bölgeye botoks yapılması temel sorunu tedavi etmez.
Örneğin tiroid hastalığı nedeniyle tüm vücudunda terleme bulunan bir kişide öncelikle tiroid hastalığının kontrol altına alınması gerekir.
Botoks daha çok primer bölgesel hiperhidrozda veya belirli bir alanda ortaya çıkan terlemelerde kullanılır.
Primer hiperhidroz, başka bir hastalık veya ilaçla açıklanamayan aşırı terleme durumudur.
Genellikle:
Primer hiperhidrozda ter bezlerinin yapısı çoğunlukla normaldir. Ter bezlerini yöneten sinirsel uyarının gereğinden fazla olması terlemeye yol açar.
Botulinum toksin bu sinirsel uyarıyı uygulandığı bölgede geçici olarak azaltabilir.
Primer hiperhidrozda ter bezlerinin yapısı çoğunlukla normaldir. Ter bezlerini yöneten sinirsel uyarının gereğinden fazla olması terlemeye yol açar.
Botulinum toksin buere Uygulanabilir?
Botulinum toksin farklı vücut bölgelerindeki aşırı terleme için kullanılabilir. Ancak uygulama tekniği, doz, ağrı kontrolü ve yan etki riski bölgeye göre değişir.
Koltuk altı terlemesi, botulinum toksinin hiperhidroz tedavisinde en sık kullanıldığı bölgelerden biridir.
Koltuk altı botoksu özellikle:
kişilerde değerlendirilebilir.
Koltuk altı bölgesi uygulama açısından el ve ayak tabanına göre daha az hassas olabilir. İşlem öncesinde terlemenin yoğun olduğu alan iyot-nişasta testiyle belirlenebilir.
Botulinum toksin cilt içine veya cildin hemen altına çok sayıda küçük enjeksiyon halinde uygulanır. Amaç, terleyen alanın tamamına düzenli dağılım sağlamaktır.
Avuç içi terlemesi yazı yazmayı, telefon ve bilgisayar kullanmayı, el sıkışmayı, araç kullanmayı ve hassas aletlerle çalışmayı zorlaştırabilir.
El botoksu, terleme önleyici ürünlerden veya iyontoforezden yeterli sonuç alınamayan uygun hastalarda değerlendirilebilir.
Avuç içi yoğun sinir uçları içerdiği için enjeksiyonlar ağrılı olabilir. Bu nedenle işlem sırasında bölgesel uyuşturma yöntemleri gerekebilir.
El terlemesinde botulinum toksinin önemli yan etkilerinden biri geçici kas güçsüzlüğüdür. İlaç ter bezlerine yakın uygulanmasına rağmen çevredeki küçük el kaslarını etkileyebilir.
Geçici güç kaybı özellikle:
gibi faaliyetlerde hissedilebilir.
Mesleğinde el gücü veya hassas el becerisi önemli olan kişilerde tedavi öncesinde bu risk ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir.
Ayak tabanındaki aşırı terleme:
neden olabilir.
Ayak tabanı da yoğun sinir uçları içerdiği için enjeksiyonlar ağrılı olabilir. Lokal anestezik kremler her zaman yeterli olmayabilir ve daha güçlü ağrı kontrolü yöntemleri gerekebilir.
Ayak botoksunun etkisi kişiden kişiye değişebilir. Ayak tabanındaki kalın cilt yapısı, geniş tedavi alanı ve işlem sırasında yaşanan ağrı nedeniyle uygulama planı diğer bölgelerden farklıdır.
Botoks ayaktaki kötü kokuyu doğrudan tedavi eden bir ilaç değildir. Ancak ter miktarının azalması, nem ve koku oluşumunun azalmasına katkıda bulunabilir.
Yüz ve saçlı deri bölgesindeki aşırı terleme kraniyofasiyal hiperhidroz olarak adlandırılabilir.
Terleme özellikle:
belirgin olabilir.
Yüz botoksu seçilmiş hastalarda ter üretimini azaltabilir. Ancak yüz kasları mimik, konuşma, kaş hareketleri ve gülümsemede görev aldığı için uygulama noktaları dikkatle belirlenmelidir.
Yüz bölgesindeki olası yan etkiler arasında:
bulunabilir.
Saçlı deri uygulamalarında mimik kaslarına yönelik risk daha farklı olabilir. Ancak tedavi alanının genişliği ve gerekli enjeksiyon sayısı planlamayı etkiler.
Yüz terlemesi botoksu, yüz anatomisi ve hiperhidroz uygulamaları konusunda deneyimli bir hekim tarafından yapılmalıdır.
Yemek yerken yüzde terleme oluşması gustatuvar terleme olarak adlandırılır.
Acı veya çok sıcak yiyecekler sırasında yüzün terlemesi doğal olabilir. Ancak hemen her öğünde yüzün belirli bir tarafında terleme ve kızarma meydana gelmesi Frey sendromuyla ilişkili olabilir.
Frey sendromu çoğunlukla:
sonra gelişebilir.
Yemekle tetiklenen terlemenin bulunduğu alan iyot-nişasta testiyle belirlenebilir. Botulinum toksin bu bölgeye küçük dozlar halinde uygulanarak ter bezlerine ulaşan sinirsel uyarıyı azaltabilir.
Tedavi öncesinde yemek sırasında oluşan terlemenin doğal bir tepki mi yoksa bölgesel sinir hasarıyla ilişkili bir durum mu olduğu değerlendirilmelidir.
Botulinum toksin teorik olarak terlemenin bulunduğu farklı bölgelere uygulanabilir. Ancak geniş alanların tedavi edilmesi daha fazla enjeksiyon ve daha yüksek toplam doz gerektirebilir.
Sırt, göğüs, karın veya kasık gibi geniş bölgelerde:
Yaygın vücut terlemesinde botulinum toksin çoğunlukla pratik bir ilk seçenek değildir. Bu hastalarda sekonder nedenler araştırıldıktan sonra ağızdan kullanılan ilaçlar veya başka sistemik yaklaşımlar değerlendirilebilir.
Terlemenin sınırları her zaman gözle net biçimde görülemeyebilir. Özellikle koltuk altı veya yüz gibi bölgelerde aktif terleme alanını belirlemek için iyot-nişasta testi kullanılabilir.
Test sırasında:
Oluşan renk değişikliği tedavi alanının haritalandırılmasına yardımcı olur.
İyot-nişasta testi terlemenin nedenini göstermez. Yalnızca ter bezlerinin aktif olduğu alanı belirler.
Bazı hastalarda terleme alanı muayene ve hastanın anlatımıyla yeterince net olduğu için teste ihtiyaç duyulmayabilir.
Uygulama öncesinde terlemenin özellikleri ve hastanın sağlık durumu değerlendirilir.
Doktor şu konuları sorgulayabilir:
Bu değerlendirme sonucunda botoksun uygunluğu, uygulanacak bölge ve kullanılacak doz planlanır.
Primer bölgesel hiperhidrozun tipik özellikleri bulunan sağlıklı kişilerde yalnızca botoks yapılacağı için rutin olarak geniş kan tahlili gerekmeyebilir.
Ancak terleme:
sekonder nedenlere yönelik tetkikler yapılabilir.
Hastanın belirtilerine göre kan şekeri, tiroid fonksiyonları, tam kan sayımı veya başka testler istenebilir.
Kan sulandırıcı kullanan veya kanama bozukluğu bulunan kişilerde ek değerlendirme gerekebilir.
Uygulama basamakları tedavi edilen bölgeye göre değişebilmekle birlikte genel olarak şu şekilde ilerler:
Koltuk altı uygulamasında çok sayıda küçük enjeksiyon yapılabilir. El ve ayakta bölgenin hassas olması nedeniyle ağrı kontrolü daha önemli hale gelir.
Yüz uygulamalarında doz ve enjeksiyon noktaları mimik kaslarından etkilenmemek için daha dikkatli planlanır.
İşlem sırasında hissedilen ağrı uygulanan bölgeye göre değişir.
Koltuk altı enjeksiyonları çoğu kişi tarafından tolere edilebilir. İnce iğne kullanılması ve enjeksiyonların yüzeysel yapılması ağrıyı azaltabilir.
El ve ayak tabanı yoğun sinir uçları içerdiği için bu bölgelerde uygulama daha ağrılı olabilir.
Ağrıyı azaltmak için:
gibi yöntemler kullanılabilir.
Yüz ve saçlı deri uygulamalarında ihtiyaç duyulan ağrı kontrolü tedavi alanının genişliğine ve kişinin hassasiyetine göre değişir.
İşlem süresi tedavi edilecek bölgenin büyüklüğüne ve enjeksiyon sayısına göre değişir.
Koltuk altı uygulaması çoğunlukla kısa sürede tamamlanabilir. El, ayak veya geniş saçlı deri uygulamalarında hazırlık, uyuşturma ve enjeksiyon süresi daha uzun olabilir.
İyot-nişasta testi veya bölgesel anestezi uygulanması toplam işlem süresini artırabilir.
Çoğu uygulama hastanede yatış gerektirmez. Hasta işlem sonrasında aynı gün günlük yaşamına dönebilir.
Botulinum toksinin etkisi enjeksiyon yapıldığı anda tam olarak başlamaz.
Terlemede azalma ilk birkaç gün içinde fark edilebilir. Çoğu hastada daha belirgin etki yaklaşık bir hafta içinde ortaya çıkar. Tam sonucun değerlendirilmesi bazı kişilerde bir veya iki haftayı bulabilir.
İlk gün terlemenin devam etmesi tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez.
Uygulamadan sonra yaklaşık iki hafta içinde yeterli azalma sağlanmazsa tedavi alanı ve yanıt doktor tarafından yeniden değerlendirilebilir.
Bazı noktalarda terleme devam ediyorsa eksik kalan alanlara yönelik ek uygulama gerekip gerekmediğine doktor karar verir.
Botulinum toksinin etkisi kalıcı değildir. Etki süresi uygulanan bölgeye, kullanılan ürüne, doza ve kişinin sinir sistemi özelliklerine göre değişebilir.
Genel olarak:
Terleme bir anda eski düzeyine dönmeyebilir. İlacın etkisi azaldıkça ter bezlerine ulaşan sinirsel uyarı kademeli biçimde yeniden artabilir.
Kişi terlemenin günlük yaşamını tekrar etkilemeye başladığını fark ettiğinde yeniden değerlendirme yapılabilir.
Tekrar uygulama için herkese uyan sabit bir takvim bulunmaz.
Uygulama:
yapılabilir.
Etki devam ederken gereksiz yere erken uygulama yapılmaz. Tekrar aralığı kullanılan botulinum toksin ürününe, uygulama bölgesine ve hastanın yanıtına göre belirlenir.
Bazı kişiler yılda bir kez uygulamayla yeterli rahatlama yaşarken bazı kişilerde daha kısa aralıklarla değerlendirme gerekebilir.
Birçok hastada tekrarlanan uygulamalarla terleme kontrolü sürdürülebilir.
Ancak zaman içinde etkinin azaldığını düşünen kişiler olabilir. Bunun olası nedenleri arasında:
bulunabilir.
Önceki tedaviye göre daha kısa süreli veya daha zayıf sonuç alındığında doğrudan doz artırmak yerine neden yeniden değerlendirilmelidir.
Farklı botulinum toksin ürünlerinin doz birimleri birbirinin yerine doğrudan kullanılamaz.
Endoskopik torasik sempatik cerrahi sonrasında görülebilen kompansatuvar terleme ile botulinum toksin uygulaması aynı değildir.
Botoks belirli bir bölgedeki ter bezlerine ulaşan sinyali geçici olarak azaltır. Sinir sisteminin ana yolları kesilmediği için cerrahi sonrası görülen klasik kompansatuvar terleme beklenen temel bir etki değildir.
Bazı kişiler tedavi edilen alan kuruduktan sonra vücudun başka bölgelerindeki normal terlemeyi daha fazla fark edebilir. Bu durum her zaman gerçek bir terleme artışı anlamına gelmez.
Çok geniş alanlara uygulama yapılacaksa vücudun ısı düzenleme kapasitesi ve tedavi planı ayrıca değerlendirilmelidir.
Botulinum toksin tedavi edilen bölgedeki terlemeyi belirgin biçimde azaltabilir. Bazı kişilerde alan oldukça kuru hale gelirken bazı kişilerde terleme tamamen durmaz ancak günlük yaşamı etkilemeyecek seviyeye iner.
Tedavinin başarısı yalnızca bölgenin tamamen kuru kalmasıyla değerlendirilmez.
Şu değişiklikler de başarı göstergesi olabilir:
Hedef, doğal terlemeyi bütünüyle yok etmekten çok aşırı ve kontrol edilemeyen terlemeyi azaltmaktır.
Botulinum toksin uygulamasından sonra görülebilecek yan etkiler tedavi edilen bölgeye göre değişebilir.
Genel yan etkiler arasında:
bulunabilir.
Bu etkiler çoğunlukla hafif ve geçicidir.
İlacın yakındaki kaslara yayılması halinde bölgesel kas güçsüzlüğü meydana gelebilir. Bu risk özellikle el ve yüz uygulamalarında önemlidir.
Koltuk altı uygulamasından sonra:
görülebilir.
Koltuk altı bölgesinde aktif enfeksiyon, açık yara veya belirgin cilt hastalığı varsa uygulama ertelenebilir.
Koltuk altındaki terlemenin azalması kötü kokuyu azaltabilir ancak botoks doğrudan bir koku tedavisi değildir. Kokuya bakteri, cilt hastalığı veya başka nedenler katkıda bulunuyorsa ayrı değerlendirme gerekebilir.
El botoksunda en önemli bölgesel risk geçici kas güçsüzlüğüdür.
Hasta:
yaşayabilir.
Bu etkiler çoğunlukla geçicidir. Ancak kişinin mesleği veya günlük yaşamı açısından önemli olabilir.
El kaslarını yoğun kullanan cerrahlar, diş hekimleri, müzisyenler, teknisyenler, sporcular ve hassas el işi yapan kişiler tedavi öncesinde riskleri ayrıntılı biçimde değerlendirmelidir.
Yüz bölgesindeki kaslar birbirine yakın olduğu için enjeksiyon noktaları ve doz dikkatle seçilmelidir.
Yüz uygulamasından sonra:
görülebilir.
Yan etkilerin türü tedavi edilen bölgeye göre değişir. Alın, üst dudak, burun çevresi ve saçlı deri aynı şekilde tedavi edilmez.
Yüz terlemesinde aşırı yüksek doz veya uygun olmayan enjeksiyon yerleri mimiklerin etkilenme riskini artırabilir.
Botulinum toksin ürünlerinin kullanım bilgilerinde, toksin etkisinin enjeksiyon alanının dışına yayılmasına ilişkin ciddi uyarılar bulunur.
Önerilen dozlarda hiperhidroz tedavisi sonrasında ciddi sistemik yayılım çok seyrek görülse de aşağıdaki belirtiler ortaya çıkarsa acil tıbbi değerlendirme gerekir:
Bu belirtiler uygulamadan saatler veya günler sonra ortaya çıkabilir.
Riskin azaltılması için ruhsatlı ürünlerin uygun koşullarda kullanılması ve işlemin botulinum toksin konusunda eğitimli bir hekim tarafından yapılması önemlidir.
Botulinum toksin aşağıdaki durumlarda uygulanmayabilir:
Bazı durumlar kesin engel olmayabilir ancak ek değerlendirme gerektirir.
Aşağıdaki durumlar doktora bildirilmelidir:
Doktorun kullanılan bütün ilaçlardan, vitaminlerden ve destek ürünlerinden haberdar edilmesi gerekir.
Kan sulandırıcı ilaçlar yalnızca morarma ihtimalini azaltmak amacıyla doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır. İlacı kesme veya değiştirme kararı reçete eden hekimle birlikte verilmelidir.
Gebelik ve emzirme döneminde hiperhidroz için botulinum toksin kullanımına ilişkin güvenlik verileri sınırlıdır.
Aşırı terleme çoğunlukla acil tedavi gerektiren bir durum olmadığı için uygulama gebelik sonrasına ertelenebilir.
Emzirme dönemindeki karar ise terlemenin şiddeti, uygulanacak bölge, alternatif tedaviler ve hastanın durumu değerlendirilerek verilmelidir.
Gebelik ihtimali bulunan veya emziren kişiler uygulama öncesinde mutlaka doktorlarına bilgi vermelidir.
Çocuk ve ergenlerde aşırı terleme önemli yaşam kalitesi sorunlarına neden olabilir. Ancak botulinum toksinin hiperhidroz için ruhsat durumu, yaş sınırı ve güvenlik verileri kullanılan ürüne ve ülkeye göre değişebilir.
Çocuklarda öncelikle:
değerlendirilir.
Çocuk ve ergenlerde tedavi kararı bu alanda deneyimli doktorlar tarafından verilmelidir.
İşlem sonrasında doktorun verdiği önerilere uyulmalıdır.
Genel olarak:
Uygulama sonrası bakım önerileri tedavi edilen bölgeye ve kullanılan ürüne göre değişebilir.
İşlem sonrasında duş konusunda uygulamayı yapan doktorun önerisi izlenmelidir.
Genellikle ılık ve kısa duşlar ciddi bir sorun oluşturmayabilir. Ancak işlemden hemen sonra:
önerilmeyebilir.
Koltuk altında enjeksiyon noktalarında hassasiyet varsa deodorant veya antiperspirant kullanımına ne zaman başlanacağı doktor tarafından belirtilmelidir.
Yoğun egzersiz vücut sıcaklığını ve kan dolaşımını artırabilir. İşlem günü veya sonrasındaki kısa dönemde ağır egzersizden kaçınılması önerilebilir.
Spor ve günlük aktiviteye dönüş süresi uygulama bölgesine göre değişebilir.
El ve ayak uygulamasında ağrı kontrolü için sinir bloğu yapıldıysa uyuşukluk tamamen geçene kadar ilgili uzvun korunması gerekir.
Doktorun önerdiği süreden sonra normal aktivitelere dönülebilir.
Botulinum toksinin tam etkisi hemen ortaya çıkmadığı için kontrol değerlendirmesi yapılabilir.
Kontrolde:
incelenebilir.
Özellikle yüz ve el uygulamalarında yan etkilerin değerlendirilmesi önemlidir.
Terin kendisi çoğunlukla belirgin bir kokuya sahip değildir. Koku, terin ciltteki bakterilerle etkileşimi sonucunda oluşabilir.
Botulinum toksin ter miktarını azalttığı için koltuk altı veya ayaktaki nem ve kokunun azalmasına yardımcı olabilir.
Ancak kötü koku:
ile ilişkiliyse yalnızca botoks yeterli olmayabilir.
Botulinum toksin ter bezlerini fiziksel olarak küçültmez veya yok etmez.
Tedavi, sinir uçlarından ter bezlerine giden kimyasal mesajı geçici olarak engeller. İlacın etkisi azaldığında sinirsel iletişim yeniden kurulabilir ve ter bezleri çalışmaya devam eder.
Kalıcı olarak ter bezlerini hedefleyen cerrahi veya enerji temelli tedaviler botulinum toksinden farklı mekanizmalarla çalışır.
Primer hiperhidrozda botulinum toksin aşırı sinirsel uyarının bölgesel etkisini azaltır. Ancak hiperhidroza yatkınlığı tamamen ortadan kaldırmaz.
Sekonder terlemede ise altta yatan nedeni tedavi etmez.
Örneğin:
Bu nedenle botoks öncesinde terleme tipinin doğru belirlenmesi gerekir.
Antiperspirantlar cilt yüzeyinden uygulanır ve ter kanallarını geçici olarak tıkayarak cilde ulaşan ter miktarını azaltır.
Botulinum toksin ise enjeksiyonla uygulanır ve ter bezlerine giden sinirsel uyarıyı geçici olarak azaltır.
Antiperspirantlar:
Botulinum toksin:
Tedavi seçimi terlemenin şiddetine, bulunduğu bölgeye ve daha önce uygulanan yöntemlere göre yapılır.
İyontoforez özellikle el ve ayak terlemesinde kullanılan, düşük düzeyli elektrik akımının su aracılığıyla cilde iletildiği bir yöntemdir.
İyontoforez:
Botulinum toksin:
El ve ayak terlemesinde iyontoforez çoğunlukla botokstan önce değerlendirilebilir. Ancak tedavi planı hastanın önceki deneyimine ve tercihlerine göre değişebilir.
Ağızdan kullanılan antikolinerjik ilaçlar vücudun farklı bölgelerindeki ter bezlerini etkileyebilir.
Bu ilaçlar yaygın veya birden fazla bölgeyi etkileyen terlemede düşünülebilir. Ancak:
gibi sistemik yan etkilere neden olabilir.
Botulinum toksin ise yalnızca uygulandığı bölgeyi hedefler. Bu nedenle ağız kuruluğu gibi bütün vücudu etkileyen antikolinerjik yan etkiler beklenmez.
Buna karşılık enjeksiyon ağrısı, morarma ve bölgesel kas güçsüzlüğü görülebilir.
Endoskopik torasik sempatik cerrahi, aşırı terlemeyle ilişkili sempatik sinir yollarına göğüs boşluğu içerisinden müdahale edilmesini amaçlar.
Botulinum toksin:
Sempatik cerrahi:
Cerrahi tedavi, botoks veya başka cerrahi dışı yöntemlerden fayda görmeyen ve şikâyeti yaşam kalitesini ciddi biçimde etkileyen uygun seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.
Botulinum toksinden yeterli fayda gören ve düzenli tekrar uygulamayı kabul eden hastalarda cerrahiye ihtiyaç duyulmayabilir.
Ancak bazı kişiler:
Bu durumda diğer tedaviler ve cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.
Cerrahi kararı yalnızca botoksun etkili olup olmamasına göre verilmez. Terlemenin bölgesi, şiddeti, hastanın yaşı, beklentileri ve kompansatuvar terleme riskini kabul edip etmediği birlikte değerlendirilir.
Botulinum toksinin etkili olması, sempatik cerrahinin aynı sonucu sağlayacağını garanti etmez. İki tedavi farklı mekanizmalarla çalışır ve risk profilleri farklıdır.
Bununla birlikte botoks uygulaması, terlemenin azaltılmasının kişinin yaşam kalitesini ne ölçüde değiştirdiğini görmesine yardımcı olabilir.
Hasta tedavi edilen bölgenin kuru kalmasından memnun olabilir ancak botoks sonrasında görülmeyen kompansatuvar terleme cerrahiden sonra ortaya çıkabilir.
Bu nedenle botoksa verilen yanıt cerrahi kararının tek ölçütü değildir.
Uygun hasta seçimi, doğru doz, uygun enjeksiyon tekniği ve ruhsatlı ürün kullanımıyla botulinum toksin hiperhidroz tedavisinde etkili ve genel olarak güvenli bir yöntem olabilir.
Güvenliği etkileyen unsurlar şunlardır:
Botoks basit bir kozmetik işlem gibi görülmemelidir. Reçeteli bir ilacın enjeksiyon yoluyla uygulanmasıdır ve tıbbi ortamda gerçekleştirilmelidir.
Terleme botoksu, hiperhidroz tanısı ve botulinum toksin uygulaması konusunda deneyimli doktorlar tarafından yapılmalıdır.
İlk değerlendirme dermatoloji, iç hastalıkları veya aile hekimliği tarafından yapılabilir.
Bölgesel botulinum toksin tedavisi çoğunlukla dermatoloji uzmanları tarafından uygulanır. Yüz ve saçlı deri uygulamalarında yüz anatomisi konusunda deneyim önemlidir.
Primer hiperhidroz nedeniyle cerrahi tedavi seçeneği değerlendirilecekse hasta göğüs cerrahisi uzmanına yönlendirilebilir.
Uygulamanın ruhsatsız veya kaynağı belirsiz ürünlerin kullanılabileceği tıbbi olmayan ortamlarda yaptırılmaması gerekir.
Uygulama sonrasında hafif ağrı, kızarıklık ve morarma görülebilir. Ancak bazı belirtiler doktor değerlendirmesi gerektirir.
Aşağıdaki durumlarda uygulamayı yapan doktora başvurulmalıdır:
Yutma, konuşma veya nefes alma güçlüğü, yaygın kas güçsüzlüğü ya da çift görme gelişirse acil tıbbi değerlendirme gerekir.
Terleme tedavisinde botoks, botulinum toksinin aşırı terlemenin bulunduğu bölgeye küçük enjeksiyonlar halinde uygulanmasıdır.
Botulinum toksin ter bezlerini kalıcı olarak yok etmez. Ter bezlerine ulaşan asetilkolin sinyalini geçici olarak azaltarak tedavi edilen bölgedeki ter üretimini baskılar.
Tedavi özellikle koltuk altı terlemesinde kullanılabilir. Uygun hasta seçimiyle el, ayak, yüz, saçlı deri ve yemekle tetiklenen bölgesel yüz terlemesinde de değerlendirilebilir.
Etki genellikle uygulamadan sonraki ilk günlerde başlar ve yaklaşık bir hafta içinde daha belirgin hale gelir. Sonuç kalıcı değildir ve birkaç ay sonra terleme yeniden başlayabilir.
Enjeksiyon yerinde ağrı, morarma ve hassasiyet en sık görülen yan etkiler arasındadır. El uygulamalarında geçici kavrama güçsüzlüğü, yüz uygulamalarında ise mimik değişiklikleri veya asimetri görülebilir.
Botoks her aşırı terleme hastası için uygun değildir. Ani başlayan, gece devam eden veya tüm vücudu etkileyen terlemede öncelikle sekonder nedenler araştırılmalıdır.
Tedavi; terlemenin bulunduğu bölge, şiddeti, önceki tedaviler, hastanın genel sağlık durumu ve beklentileri dikkate alınarak kişiye özel planlanmalıdır.
Terleme botoksu, botulinum toksinin aşırı terleme bulunan bölgeye küçük dozlar halinde enjekte edilmesidir. İlaç ter bezlerine ulaşan sinirsel uyarıyı geçici olarak azaltarak ter üretimini baskılar.
Botulinum toksin en sık koltuk altı terlemesinde kullanılır. Uygun hastalarda el, ayak, yüz, saçlı deri ve yemekle tetiklenen bölgesel yüz terlemesine de uygulanabilir.
Terlemede azalma ilk birkaç gün içinde başlayabilir. Daha belirgin sonuç çoğunlukla yaklaşık bir hafta içinde ortaya çıkar. Tam yanıtın değerlendirilmesi bir veya iki haftayı bulabilir.
Tedavinin etkisi kalıcı değildir. Etki süresi uygulama bölgesine ve kişiye göre değişmekle birlikte genellikle birkaç aydır. Terleme yeniden başladığında uygun hastalarda uygulama tekrarlanabilir.
Koltuk altı enjeksiyonları çoğu kişi tarafından tolere edilebilir. İnce iğneler kullanılır ve gerekirse soğuk uygulama veya lokal anestezik ürünlerden yararlanılabilir.
El botoksu sonrasında çevredeki küçük kasların etkilenmesine bağlı geçici kavrama veya parmak güçsüzlüğü görülebilir. El becerisinin mesleki açıdan önemli olduğu kişilerde bu risk uygulama öncesinde değerlendirilmelidir.
Uygun hastalarda yüz ve saçlı deri terlemesine botulinum toksin uygulanabilir. Yüz kaslarının mimik hareketlerinde görev alması nedeniyle doz ve enjeksiyon noktaları dikkatle planlanmalıdır.
Botulinum toksin sinir yollarını cerrahi olarak kesmediği için sempatik cerrahi sonrasında görülen klasik kompansatuvar terleme beklenen temel bir yan etki değildir. Tedavi edilmeyen bölgelerdeki normal terleme devam eder.
Botoks geçici ve cerrahi olmayan bölgesel bir tedavidir. Ameliyat daha kalıcı sonuçlar sağlayabilir ancak genel anestezi ve kompansatuvar terleme gibi riskler taşır. En uygun yöntem terlemenin bölgesine, şiddetine ve önceki tedavilere göre belirlenir.
Uygulama, hiperhidroz ve botulinum toksin konusunda deneyimli bir doktor tarafından yapılmalıdır. Bölgesel uygulamalar çoğunlukla dermatoloji uzmanler hiperhidroz hastaları göğüs cerrahisi uzmanı tarafından değerlendirilir.